lørdag 17. juni 2017

Ein syndfri syndar mellom syndige syndarar.


2.søndag i treeiningstida I. 18.06.2017
Ytre Arna
 
Matt.3,11-12

Døyparen Johannes gjekk rundt i Jordandalen i si kamelhårskappe. Han hadde grashopper og villhonning på menyen, og han forkynte med slik glød og slike store ord at han vart rekna på line med dei store gamaltestamentlege profetane. No samla han store flokkar av tilhøyrarar rundt seg. Dei strøymde ut i øydemarka for å høyre kva denne underlege mannen hadde å seie. Og Johannes nådde inn i det aller inste av desse menneska sine hjarto med det han forkynte. "Vend om! For himmelriket er nær." sa Johannes.

Det var saft i Johannes i omvendingsforkynning. Her var det aldri tale om å lefle med synda. Når han inviterte til dåp, så var det til ein reinsingsdåp for synder; ein dåp som skulle gjelde ein gong for alle og som skulle vise seg i eit nytt og betre liv; eit liv med dei rette omvendingsfrukter. Mange vende verkeleg om. Dei kom til han, og Johannes døypte dei i Jordanelva medan dei sanna syndene sine.

Johannesdåpen er ikkje det same som den kristne dåpen.
Det som hende då Johannes døypte ved Jordanelva er ikkje det same som når vi døyper småborn i våre kyrkjer.
Likevel er det ein viktig samanhang som vi må vite noko om på denne søndagen.
For når Johannes seier han døyper til omvending, altså at han utfører dåp på menneske som er villige til å endre kursen på livet sitt; til å slå inn på ein ny veg, til å vende seg bort frå mislukka liv og gamle synder og nederlag, så er dette eit signal til oss om kva dåp er.

Dåp er noko langt djupare enn ein vakker namneseremoni. Meir enn ein slektstradisjon.
Det handlar om at noko nytt skal skje. Noko som eigentleg er utruleg og bortanfor det vi heilt kan forstå. Slik var det faktisk også der ved Jordan.
Lenge hadde Johannes døyparen drive på med sitt.
Så ein dag løfta han stemma ytterlegare og tok til å tale om noko som snart skulle hende. Snart skulle han stige fram, han som spela ei viktigare rolle enn Johannes gjorde. Snart skulle han openberre seg, han som fylgde etter Johannes. Han som skulle døypa med Den heilage ande og med eld.
Johannes gjorde det som var hans eigentlege kall. Han peika på slektningen sin. På Jesus. Han profeterte om Jesus.
Johannes som altså var son til Elisabeth, slektningen til Jesu mor, Maria. Desse to kvinnene som var gravide med kvar sin historiske son på same tid. Men Johannes kom til verda før Jesus. Eit halvt år. Difor skal vi om ei veke, 24.juni, feire minnet om dette på St.Hans – dagen til minne om døyparen sin fødsel, eit halvt år før Jesus var fødd. St.Hans er akkurat eit halvt år før jul.

Men tilbake til det som hende rundt den vaksne Johannes.
Ein dag skjer det utrulege, der Johannes døparen var i full sving ved Jordanelva.
I køen av syndarar, av løgnarar og tjuvar, av ekteskapsbrytarar og småsvindlarar, av skattesnytarar og valdsmenn, der ser døyparen Johannes slektningen sin, Jesus frå Nasaret, stå. Jesus står i køen av syndarar. Han kjem for å la seg døype av Johannes, av han som døypte dei som ville omvende seg, dei som ville byrja eit nytt og betre liv fordi dei hadde ei fortid som var tilsmussa og flekkete og som ikkje heldt mål i lys av Guds gode vilje og Guds velkjende ti bodord. 

Johannes si buldrande stemme tagna då han såg Jesus. Han steig opp or elvevatnet, sveipte kjortelen av kamlehår betre kring seg, gjekk bort til Jesus, tok han ut or køen og gjekk til sides for å tale alvor med slektningen sin:
"Jesus. Eg treng dåp av deg, og så kjem du til meg!" 

Ja, nett slik var det! Ved å verte døypt med Johannes sin dåp til omvending, viste Jesus at han var viljug til å gå inn i Guds plan for sine skapningar. Syndefallet til det første mennesket måtte rettast opp. Difor stod Jesus der. Han som var Guds son. Om han proklamerte Gud med veldig røyst frå ein opna himmel: "Dette er son min, han som eg elskar, i han har eg mi glede."
Guds son hadde stige ned til menneska. Djupt ned. Frå Guds himmelske rike til vår jord. Til oss menneske. Til syndarane som var samla ved Jordanelva, dette som er jordas lågaste punkt, 400 meter under havet.
Som ein i rekkja av syndarar steig Jesus ut i Jordanelva og vart døypt til omvending. Tilsynelatande fullstendig meiningslaust. Samstundes djupt meiningsfullt. Klårare kunne ikkje Jesus demonstrere kor fullt ut han gjekk inn i våre kår; oss syndarar som han var komen for å frelsa. Han tok syndene våre på seg og steig ut i dåpsvatnet i Jordan.

På krossen demonstrerte Jesus at han var viljug til å døy for oss.
Men ved sin dåp i Jordan viste han at han også var viljug til å leve for oss. Han ville vere som deg og meg. Ein syndfri syndar mellom syndige syndarar. 

Jesus vart døypt. Han let seg døype for å døy for verdens synd. Ved sin dåp helga han alt dåpsvatn. Han reinsa dåpsvatnet i staden for å skitne det til.
Då Jesus vart døypt reinsa han og helga han det vatnet som vi i dag døyper våre born med. Det vatnet som du er døypt i. Kanskje var det her i Ytre Arna det hende?

Også eg vart døypt. Med heilagt vatn. Eg vart døypt til Jesu død. Det store bytet skjedde. Han vart døypt til å dø. Og ved hans død som eg fekk del i gjennom min dåp, fekk eg livet. Evig liv.

Det er om alt dette Johannes vitnar i dag.
Om at Jesus skal kome. Han som er større enn Johannes.
Jesus kom. Han let seg døype då han stod ved inngangen til sitt jordiske virke som Messias.
Gjennom tre år utførte han alt dette vi les om i evangelia.
Til slutt døydde han. Men han stod opp att, og vart teken opp til himmelen.
Det var ved himmelfarten at han som sine aller siste ord uttrykte det som kom fram i preiketeksten sist søndag. Dåpsbefalinga.
«Eg har fått all makt i himmelen og på jorda. Gå difor og gjer alle folkeslag til læresveinar: Døyp dei til namnet åt Faderen og Sonen og Den heilage ande og lær dei å halda alt det som eg har bode dykk.»

Gjer alle folk til læresveinar, sa Jesus.
Omtrent som Johannes, som baud folk om å omvende seg og la seg døype, for himmelriket er kome nær, som han sa.

«Døyp dei til namnet åt Faderen og Sonen og Den heilage ande» sa Jesus, og innstifta med det den kristne dåpen som vi i vår kyrkje døyper med.

Denne kristne dåpen er ein dåp der vi trur at vi får det døyparen Johannes profeterte om, nemleg Den heilage ande. Han som fall på læresveinane då synlege eldtunger sette seg på dei pinsedag, ti dagar etter Jesu himmelfart.

Johannes sin dåp var ein omvendingsdåp.
Jesu dåp – den kristne dåpen – er ein frelsesdåp.
Ved å la seg døype med Johannesdåpen viste Jesus at han som var syndfri ville vere som oss syndarar. Han tok på seg og delte det vi alle ber med oss og som vi treng å omvende oss frå.

Når vi så lar oss døype med den kristne dåp, vert alt det Jesus var, og alt det Jesus gjorde, gjeve til oss som ei gåve. Ei frelsesgåve.

Om dette las vi i dag frå Pauls sitt brev til Titus:
«- Han frelste oss ved badet som gjenføder og fornyar ved Den heilage ande, som han så rikeleg har aust ut over oss ved Jesus Kristus, vår frelsar, …» (Tit 3,5b-6)

Dåpen er eit bad som frelser.
Dåpen er ei handling som har frelse med seg. Gjennom dåpen vert vi frelste.

Eg vil tru at dei aller fleste av oss som er samla her i dag er døypte med heilage dråpar. Slik har vi fått del i samfunnet med Jesus Kristus gjennom dåpen.
I dag lyder eit fornya kall til å fylgje Jesus, han som vier sitt liv til å leve og døy for verdsens synd, til å døy for at du skal få leve. Leve evig.
Slik kan denne dagen her i kyrkja verte ein opptur for deg. 

Ein opptur som eigentleg starta då vi vart døypte. Den gongen lydde det rett nok ikkje noka himmelsk røyst, berre prestens vanlege stemme. Men det presten seier når vatnet er ausa over vårt hovud i samband med dåpen, er himmelsk nok: ”Den allmektige Gud har nå gjeve deg sin Heilage Ande og gjort deg til sitt barn.” 

Jesus delte lagnad med oss, for at vi skulle få dele med han. Han vart døypt. Og sidan drepen. Men han stod også opp frå dåpsvatnet og grava. No sit han ved Faderens høgre hand. Han har gått i førevegen for oss. Her nedanfrå. Og oppover.
Om du skulle kjenne deg langt nede i dag, så vit at når du finn saman med Jesus på den aller lågaste staden, då går det berre ein veg. Oppover. Velkomen til å gå oppover med Jesus!

lørdag 10. juni 2017

All makt



Tenk å ha all makt.
Tenk om nokon verkeleg hadde all makt? Ein president f.eks.
Makt over folket. Over tilsette. Over andre politikarar.
Vi har høyrt om einevaldskongar.
Dei hadde veldig stor makt. Men ein eller anna stad var det alltid nokon som var mektigare. I nabolandet.
  Krig kunne koma og det var aldri sikkert kven som var mektigast.
Vi høyrer om diktatorar rundt om i verda. Dei er mektige innanlands. Men dei har ikkje all makt. I alle fall har dei ikkje all makt i himmelen og på jorda.

Det var det Jesus sa at han hadde.
Han fortalde dette til dei som var hans aller næraste. Læresveinane hans. Dei 12 – dvs dei 11 som var att etter Judas sitt svik.
Det var dei som tilbad han. Med blant desse står det også at det var nokre av dei som tvilte.
Til tilbedande, men også tvilande, nære vener og medarbeidar forkynte Jesus si allmakt.
Det same forkynner han til si kyrkje på denne søndagen.
Til alle oss som er samla her under open himmel, så lyder det at Jesus har all makt i denne himmelen. Slik han òg har det her på jorda der vi har funne vår plass.
All makt.
Tvilar du?
Tilber du?
Jesu aller næraste vener gjorde begge delar. Nokre tilbad. Andre tvila.
Men i Jesu arbeidslag var det likevel rom for alle.
Slik er det framleis for alle som vil vere i fylgje med han. Han som forkynner at han har all makt. Han som beviste makta si ved å sigre over døden. Han som steig opp til himmelen frå denne jorda der han har makt over truande og tvilande sjeler som vil tilbe og ære han.

Jesus vil oss noko i dag.
Han seier noko om at den veldige makt han har, den skal vi støtte oss på. Den skal vi få del i når han er med oss gjennom alt han vil bruke våre liv til.
Høyr difor bodskapen hans:
Gå!
Gå og gjer andre til hans læresveinar.
Skap nye Jesu vener. Ny tilbedarar.
Slike som skal få tru og kvile i hendene til den allmektige. Leve ut ei tru som vert gjeven når vi tek Jesus på ordet og utfører det han ber oss om:
Døyp!
Døyp i Jesu namn. Døyp i den treeinige Guds namn.
Døyp i namnet åt Faderen og Sonen og Den heilage ande.
Døyp borna dine. Gjer det i tillit og tru på den allmektige som vil vere der hjå deg som ber barnet ditt til dåpen. Han vil vere der når barnet veks opp. Når det stig inn i rekkjene av modne vaksne. Når barnet ein gong kan sjå tilbake på eit langt liv og så sit som ein olding og veit at livsklokka ikkje har så mange rundar att før det er stopp. Då vil han vere der.
Han som har all makt, har også makt til å verne om dette livet som var lagt i hans hender ved ein døypefont.

Nokre tvilar. Nokre tvilar på nettopp dette – Jesu makt til å verne og vakte dei han kallar for sine.
Sant å seie er det mange grunnar til å tvile. For vi kjenner sikkert menneskelagnader som ikkje akkurat bar preg av å vere under vern av ei trygg, allmektig gudshand.
Det er godt å lese, midt i dette manande avsnittet som handlar om Jesu sending av medarbeidarar, at det faktisk også står at nokre av hans aller næraste tvilte. Men likevel ville han sende dei ut.
Gå – sa han.
Døyp – sa han.
Og han sa ein ting til; Lær.
Lær dei som de går til. Gje opplæring til dei de døyper. Lær. Undervis. Undervis om kven Jesus er.
  Kva han gjorde. Kva han sa. Kva han baud dei om å gjere.
For i dette ligg det som trengst for å gje trua levekår. Her finn vi grunnlaget for at skeptisk tvil kan transformerast til trygg tru.
All makt.
Jesus forsikrar at han har all makt i himmelen og på jorda.
Heldigvis
  skal han ikkje gje prov på at dette er rett ved å stå fram som ein politisk despot som viser musklar ved militært nærvær eller gjennom økonomisk utnytting av veikare menneske.
Jesus vil vise si makt gjennom sitt nærvær.
Han lovar å være med, alle dagar.
Kanskje ser du han ikkje like lett kvar einaste dag? Kanskje er tvilen større enn trua di?
Ikkje fortvil om du tvilar.
Ikkje gje etter for vantru, om trua er lita.
Sjå heller etter Jesu nærvær i livet ditt. Ta fram dåpsattesten din og vit at dette vesle papiret minner deg om at ein gong hende det som batt deg fast til han som står ved enden av vegen for å helse deg velkomen heim.
Vegen mellom desse to stasjonane ved yttergrensene i livet ditt er brulagd med lovnader. «Eg er med», seier han.
Difor skal du våge seg inn under hans nærvær. Kanskje med tvil. Men endå meir med tilbeding.
Amen.








fredag 26. mai 2017

I himmelen. Midt mellom oss


Søndag før pinse. I – 28.05.2017
Hamre
Johs. 15, 26-27
Jesus er midt i mellom oss på denne gudstenesta.
Vi ser han ikkje. Vi kan ikkje ta på han. Helse han i handa. Føre ein samtale med han. Likevel vågar eg denne påstanden: Jesus er midt i mellom oss på denne gudstenesta.
Det er berre tre dagar sidan den kristne kyrkja feira at Jesus reiste frå oss. Kristi Himmelfartsdag er dagen til minne om dette. Minnet om det som ligg i namnet på dagen: Himmelfarten. Jesus forlèt læresveinane.
Det stod i evangelieorda vi høyrde på Helgetorsdag:
«Etter at Herren Jesus hadde sagt dette til dei elleve, vart han teken opp til himmelen og sette seg ved Guds høgre hand» (Mark.16,19)
Jesus er altså i Himmelen. Ved Guds høgre hand. Det trur eg i lag med mi kyrkje. Slik vi også uttrykte det i truvedkjenninga som vi sa fram under dåpshandlinga vi var med på nettopp. Men likevel trur eg også: Jesus er midt i mellom oss på denne gudstenesta.
Vi har samla oss til gudsteneste på denne søndagen mellom Kristi Himmelfartsdag, som ligg bak oss, og pinsedag som ligg ei veke inne i framtida.
Vi er inne i ein litt underleg mellomperiode i kyrkjeåret.
Før jul har vi ei førebuingstid fram mot sjølve høgtida. Det er advent.
Før påske har vi tilsvarande veker i fastetida.
Men ikkje framfor pinse som vi no nærmar oss.
Desse ti dagane mellom Himmelfart og pinse er kanskje det næraste vi kjem ei slik førebuande tilnærming til pinsehøgtida. Vi skal ta inn over oss dette som tanken vår knapt kan finne ut av: At Jesus på same tid er den himmelske kongen ved Gud høgre hand, men også den nærverande og levande guddommen som rører ved sine truande med sitt velsignande nærvær slik at vi kan gripe tak i dette mysteriet med trua, utan å kunne føre handfaste bevis for at trua vår verkeleg er sann og reell.
Overtru, kallar gjerne spottarane av kristendommen dette.
Oppspinn og forføring er andre ord om det som er kyrkja si tru.
Slike ord kan vi ikkje nekte nokon å bruke. Det er til og med forståeleg at om ein først ikkje trur, så er nettopp desse sidene ved det som har med Jesus å gjere noko av det som det går an å støyte seg på og å avvise.
Samstundes så må vi som er innanfor kyrkjeveggane våge å nærme oss underet, det underfulle, det som er større enn logikk og tankar, med opne sinn for at kanskje er det noko som er større enn dine og mine tankar og forstillingar. Kanskje har kyrkja noko å gje til dei som kjem hit? Noko som ikkje finst i butikken. Noko som banken ikkje kan garantere for. Noko som ingeniørane aldri kan konstruere eller kjemikarane kan analysere.
Som f.eks dette: Jesus er midt i mellom oss på denne gudstenesta. Sjølv om vi ikkje ser han. Vi kan ikkje ta på han. Helse han i handa. Føre ein samtale med han. Men han er her.
Grunnen til at dette gjev meining, at vi kan tru på det, ja meir enn det, faktisk også erfare det når vi vågar oss inn i det åndelege rommet der han har lova å vere, det er det vi no ventar på. Det vi skal samle oss om når pinsedagen kjem.
Nett no er det slik med vår kyrkje som Grundtvig har skildra det i si mektige pinsesalme (NOS nr. 231,v.1): Apostlene satt i Jerusalem
og ventet på Herrens time…
Vi er samla på Osterøy og ventar – ventar på Herrens time – på at Herren skal velsigne oss med sitt nærvær slik at det vert moglege å tru, også på det som er utanfor fatteevne.
Det er dette evangelieorda til oss på denne søndagen seier noko om: «Når Talsmannen kjem, han som eg skal senda dykk frå Far, Sanningsanden som går ut frå Far, då skal han vitna om meg»
Talsmannen. Sanningsanden. Det er Bibelens ord på det vi til dagleg i vår kyrkje omtalar som Den heilage ande.
Andre gonger kallast Anden for den tredje personen i guddommen, eller den tredje i treeininga. Det er ikkje akkurat enkelt stoff dette.
Ikkje det vi startar med for fireåringane på søndagsskulen.
Men av og til må også dette løftast fram i våre gudstenester slik at vi kan kjenne litt på det som utfordrar tanken vår. Trua vår.
Når Talsmannen kjem…..
Vi er inne i desse siste, få førebuingsdagane fram mot pinse. Det er søndag før pinse i dag. Det er søndagen etter Kristi Himmelfartsdag.
Det er midt i spenninga mellom det at Jesus fòr frå oss, og det at han stadig er nærvarande og midt mellom oss.

Nærværande.
Men altså: Vi ser han ikkje. Vi kan ikkje ta på han. Helse han i handa. Føre ein samtale med han. Likevel vågar eg denne påstanden: Jesus er midt i mellom oss på denne gudstenesta.
Einaste grunnen til at dette gjev meining å seie om ein guddom som sit ved Gud Faders høgre hand i himmelen, det er at det hende i pinsa, det som Jesus sa på førehand, og som han lova: «Når Talsmannen kjem, han som eg skal senda dykk frå Far, Sanningsanden som går ut frå Far, då skal han vitna om meg»
Talsmannen. Sanningsanden. Den heilage ande. Han kom den aller første pinsa. Vi skal lese og forkynne og høyre meir om det neste søndag, pinsedag.
Men i dag tek vi inn over oss at han er her med eit vitnemål om Jesus.
Eit vitnemål om Jesus som er midt mellom oss i denne gudstenesta.
Er det vanskeleg å tru?
Synest det som overtru når presten forkynner at Jesus er midt mellom oss?
Då håpar eg at vi kan våge å nærme oss pinsa. Nærme oss hovudpersonen i pinsa. Den tredje personen i det vi kallar for den treeinige Gud, nemleg Den heilage ande. Han som Jesus i dag omtalar som Sanningsanden.
For det er han som kan skape denne trua i hjarta ditt. Den trua som vart lagd ned i deg som eit spirande tru då du vart boren til dåpen. Dåp slik vi har vore vitne til det tidlegare i gudstenesta.
I vår nye salmebok har vi ein del salmar av Kristin Solli Schøien.
Men ho har skrive meir enn det som står i Salmeboka. Ei av hennar åndelege viser tek tak i dette vi talar om. Nokre hugsar kanskje desse versa frå hennar hand:
Hvem sier at kirker er tomme?
Gud var i kirken i dag.
Framme i kirkekoret
hørte jeg vingeslag.


Hvem sier det ikke skjer under?
En gang ble vann til vin;
i dag ble vinen og brødet
til frelse for sjelen min.

Hvem sier at Gud bare dømmer?
Jeg møtte en kjærlig Gud.
Han selv ba meg om å komme,
han fulgte meg da jeg gikk ut.

Er ikke det et under
at jeg som er ussel og stygg
og egentlig burde dømmes
får lov til å være trygg?















søndag 21. mai 2017

Framtid og håp



Innsetjing av Børge Ryland som ny sokneprest i Eidsvåg.
Eidsvåg kirke 21.mai 2017. 6.søndag i påsketida
.

Framtid og håp

Det vil eg gjerne seie litt om til deg Børge, når du i dag vert offisielt helsa velkomen til den nye prestejobben du har hatt sidan vi gjekk inn i mai månad.
Det vil eg gjerne seie litt om til Eidsvåg menighet også, som i dag helsar enno ein ny prest velkomen i denne kyrkja som eg personleg er så glad i. For eg var ein av dei to første prestane her den gongen kyrkja var ny. For 35 år sidan.
Gjennom desse åra har mange prestar kome og reist.
Og slik det har vore ved kvar anledning, både då kyrkja vart vigsla og når prestar eller andre medarbeidarar har teke fatt på ei oppgåve, så har ei ny framtid opna seg.
Noko nytt kjem inn. Noko anna enn det ein kjende i fortida.
Kanskje var fortida glansfull og glad? Eller kvistfull og stri?
Uansett kan vi gjere lite med det som no er fortid. Heilt annleis med framtida. Den er urørt. Kva framtida vil føre med seg, veit difor ingen.
Men på den første dagen av framtida, her vi er nett no, så er alt fylt med håp.
Dette vedunderlege, lyse ordet. Håp.
Håpet er ei perle av ei gåve. Ei gåve frå Gud sjølv. Ei gåve som kan løfte og bere. Ei gåve med kraft til dagar når mismotet bankar på kontordøra eller på hjartedøra. Men også ei gåve som kan verke som dynamoen som driv arbeidsdagar og kviledagar inn i eit spor av tru og drivande optimisme. Håpet er skaparens løft til innsats når kyrkja ropar etter dei to klassiske orda for alt som kallast teneste: Be og arbeid!

Det handlar om nettopp dette på denne søndagen.Om bøn. Om å be, og ikkje miste motet.
Om å gripe den veldige gåva Gud rettar ut. Han lova det gjennom profeten Jeremia til eit Israel som levde i fortviling, lengt og depresjon der heile folket var ført i eksil til Babylonia. Vi skal snart lese nettopp denne teksten som ein av  bibeltekstane som er ein del av gudstenesta i alle landets kyrkjer i dag.
Til dette folket lovar Gud: «For jeg vet hvilke tanker jeg har med dere, sier Herren, fredstanker og ikke ulykkestanker. Jeg vil gi dere fremtid og håp.» (Jer.29.11)
Kjære Børge. Kjære Eidsvåg menighet.
Lytt til løftet. Løft blikket. Sjå framover i lag.
Børge – du går inn i ei ny teneste som sokneprest i Eidsvåg. Det er di ukjende framtid. Det er gåva frå Gud. Fylt av håp!
Eidsvåg menighet får ein ny medarbeidar i dag. Ei ny framtid reiser seg. Børge er Guds gåve til dykk i dag.
  Fylt av håp!
Ordet frå Gud er ord til oss alle på denne dagen: «For jeg vet hvilke tanker jeg har med dere, sier Herren, fredstanker og ikke ulykkestanker. Jeg vil gi dere fremtid og håp.»
Eg ynskjer deg, Børge, til lukke som ny sokneprest.
Eg ber deg no om å knele på altarringen som vi kan få leggje deg og di teneste fram for Gud i bøn.







lørdag 15. april 2017

Himmellys ved daggry


1.påskedag. 16.april 2017
Luk.24,1-9
Eidsvåg
Påsketida er fasinerande på så mange måtar. Ikkje minst fordi vi som bur nett her vi bur, opplever at sjølve naturen så sterkt strekar under dei bibelske hendingane.

Då tenkjer eg på våren som er i ferd med å bryte gjennom. Nett no ser vi dei små spirene på trea som sprengjer på. Det nye livet som stig ut or den stivna og døde vinterdvalen. Is og snø må vike, og vi er akkurat der i året der livssyklusen er på det aller mest synlege.

Av ein eller anna grunn har vi til og med streka under dette ved at vi nyleg flytta litt på klokkevisarane slik at vi går rundt og innbiller oss at dagane er lengre enn dei eigentleg er.
Slikt dreiv dei ikkje med på Jesu tid. Der levde dei i takt med lys og mørke slik naturen sjølv la opp til det. Og på dei breiddegradene er nok natt og dag mykje meir av same lengde enn det vi opplever her mot nord.

Men i påskeforteljinga høyrer vi om korleis Jesu død vart understreka til og med av sjølvaste naturen. I samband med at han anda ut kring den sjette timen, les vi her i Lukasevangeliet: «Då fall det mørker over heile landet, og mørkret låg til den niande timen, for sola lyste ikkje lenger» (Luk 23,44-45)

Men i dag skal vi stige ut or mørket. I dag skal vi sleppe lyset inn i våre liv. Sola går opp.
Difor reiser vi oss og lyttar til evangeliet om det som hende påskemorgon. Men først syng vi vårt høgtidsvers ved påske.

Høgtidsvers. Nr.193 – Han er oppstanden store bud.
Tekstlesing: Luk 24,1-9


Daggry. I denne korte timen der sola viser seg, og skaparverket litt etter litt stig ut or skuggane, skal kvinner gje seg i veg mot ein gravstad. Tankane deira er sveipte i skuggar. Kjenslene deira er frynsete av sorg. Augo er såre av gråt, og av netter nesten utan søvn.
Kvinnene er trøytte, sørgjande, fortvila.

Dei rakk å vere med å leggje Herren Jesu kropp i grav før sabbaten gjorde ende på den lange fredagen. Det vart inga kvile for dei gjennom helga. Berre sorg. Og så eit besøk i dei innerste skapkrokane der den velluktande olja var gøymd. Den som berre skulle brukast når døden gjesta huset.
Døden, i si mest brutale form, hadde røva Jesus frå dei. Kunne det verte lys over livet deira igjen?

Slik har millionar av kvinner og menn opplevd at mørket la seg som eit teppe over deira liv då døden kom. For døden kom alltid.

Ved påske snakkar kyrkja sine folk mykje om at døden er overvunnen.
Likevel kjem døden tilbake til oss. Innimellom som resultat av det som berre er vondskap og djevelskap. Vi har ikkje gløymt terror i vårt naboland like før denne påske. Endå mindre bomber i to kyrkjerom i Egypt som tok fleire titals menneske med seg i døden.

Om att og om att skjer det. Den eine etter den andre vert henta bort frå våre fellesskap. Strekast kjenner vi det når det rammar i ein familie. Når døden kjem i alle verste utide. Med seg ut av våre dører ber han av og til dei aller minste mellom oss. Borna. I Stockholm tok villmannen livet av ei jente på elleve år.
Det skjer av og til at ungdomane våre ikkje kjem heim att med smil over ansiktet. I staden vart dei henta ut or knuste bilvrak. Tilbake sit gråtande foreldre eller skjelvande gamle besteforeldre som kvar for seg, for sin eigen del, var reiseklare. Men det var andre som fòr.

Døden kom alltid. Døden kjem alltid. Han har heilt sikkert vore på ferde ein eller fleire stader her i vår by også denne natta.Kan det verte lys igjen?


Heldigvis vinn alltid lyset over mørket. Var det ikkje slik, ville sorga totalt øydeleggje alt som heiter livskvalitet. Noko av det som skjer har med normale menneskelege reaksjonar å gjere. Eg har verken tid eller kunnskap nok til å forklare dette med at tida faktisk ser ut til å lækje slike sår av sorg, eller at tida i det minste mildnar smerten. Det er godt at det er slik.

Likevel – større enn det, er det at i møte med dødens mørke så har vi som trur på påskeunderet, på Jesus, og på at det er sant alt det som hende den gongen i Jerusalem; vi har lov å leve vidare med eit sterkt og lysande håp.

Vi er alle vel vitande om døden som stadig gjestar oss. Men i lyset frå daggryet ved Jesu grav trur vi at dette er ein død som ein gong skal gje slepp på alle dei han har teke ut or dette livet. Ein gong skal påskeunderet skje ved våre graver. Livet skal sigre og den evige morgonsola skal stige opp når Jesus vekkjer heile skapningen opp til det livet han vann for oss alle påskemorgon.

Daggry over Jerusalem. Kvinnene steig inn i grava med sine oljer og med sine tårer.
Men aldri har dagen hatt meir lys i fanget enn ved dette morgongry. Ikkje sidan skapingsdagen. Slik Gud skapte lyset i opphavet, slik skapte han livet på ny ved dette daggryet.

Og frå livets lyse kjelde, som lys som skin gjennom diamant, steig bodberarane fram i daggryet med ein bodskap som aldri før hadde gjeve meining: Han lever! – Den kroppen som var lagt i grava , tømt for blod, med naglehol, spydhol og torturmerke i panna, denne døde menneskekroppen var no den levande. Jesus var ikkje lenger blant dei døde.Dagen grydde for kvinnene. Dei kunne neppe ta inn over seg dei fulle konsekvensane av denne soloppgangen over alt liv. Men over deira sinn lysna det nok til at vegen heim att frå ei tom grav vart leikande lett å springe. Dei måtte tale med dei elleve.

Og slik må vi i dag, i 2017, tale med kvarandre. Vi kan springe ut i vår kvardag der vi er omgjevne av så mykje død og sorg, av så mykje mørke og fortviling, og fortelje at også vi har høyrt det: Jesus lever!

Han var død. Verkeleg død. Men ikkje no lenger. Han har teke livet ut i lyset. Han har vist oss ei makt som vinn der alle andre taper. Og den makta har han lova å bruke for å gje oss håp om at det skal skje med oss slik vi kvart år ser det skjer i naturen. Or det iskalde og visna og døde skal nytt liv spire. Like vakkert som i fjor. Med form og farge og lukt. Med nye frukter frå tilsynelatande visna greiner.

Det er som sjølve skapingsdagen i opphavet glimtar mot oss når morgonen renn ved daggry i påska.Daggry over vestlandsk landskap enno ei påske. Frå fjella i aust ser vi solstrålane frå det høge leike seg ned mot fjordar og holmar. Over byen og bygdene våre.
Her bur kvinner. Her bur menn. Her bur det born og unge.
Vi må skunde oss og løfte ansikta mot lyset.

Vi jublar for skaparen av påskesola, guddommen bak lyset, han som var før tida, og som sende Jesus og let han døy. For å bryte mørket i dødsriket. For å nedkjempe dødskrefter og for å bryte gravlenkjer. Men det handlar om meir enn det mørket vi ser når vi står ved ei opna grav.

Daggryet kastar også nytt lys over det som bur inne i oss. Mørket i oss, syndemørket, skal få himmellyset over seg. For ved å vekkje Jesus til nytt liv, så er det også vår tru at Gud ved å gjere eit slikt under set eit stempel av godkjenning på den soningsdøden Jesus har vore gjennom. Hans soning for dei syndene eg eller du aldri kunne kome fram for Guds dom med. Det skal difor lysne også i våre liv. Eit lys av tilgjeving i påskemorgonens daggry. Eit skin som blenkjer med håp om liv bak graver, og håp om frelse når døden har henta oss.
Også bak døden ventar eit daggry. Det evige morgonlyset som ikkje skal slokne. Der skal den levande sjølv lyse for alle som trur.

torsdag 13. april 2017

Jesu bøn og mine bøner


Langfredag - 14.04.2017
Eidsvåg kirke
Luk. 22,39-23,46
(Oppdatert og lett omskriving av preike frå 2013)

Jesus bad:
"-Far, om du vil, så ta dette begeret frå meg! Men lat det bli som du vil, ikkje som eg vil!"

I si mørkaste stund, i djupaste otte, med eit hjarta som skalv i angst og gru for redselen som var like rundt hjørnet, låg Jesus på kne i Getsemane. Han bad. Meir inderleg enn nokon av oss nokon gong har bede.
"- ta dette begeret frå meg!"

Han visste så vel kva for eit beger han måtte drikke. Han forstod det grufulle. Han hadde i sanning grunn til å vere redd. For han skulle drikke den bitraste drikk som har vore bydd fram her på jorda. Han hadde all grunn til å be: "- ta begeret frå meg!". For her var det aldri snakk om noko "liksom-krossfesting" eller eit symbolsk skodespel. Det Jesus visste at han skulle gjennomgå det næraste døgnet, var liding. Tung, svart liding. Og Guds son var altså også eit menneske. Eit menneske som skulle lide meir enn nokon har gjort, før eller seinare. Difor bad Jesus:
"-Far, om du vil, så ta dette begeret frå meg! Men lat det bli som du vil, ikkje som eg vil!"

Eg ber også. Men eg ber til han som måtte lide. Eg ber slik:
"-Drikk begeret tomt for meg Jesus!

I mi syndenaud har eg ingen annan utveg. Eg har ingen anna å gå til. Eg må klamre meg til Jesus. Difor fyller eg hans smerteskål endå fullare med synd og skuld. Eg veit at skal eg drikke dette begeret, då er det ei dødeleg gift for meg. Då er eg ein dødsdømd som går mot den evige død. Eg ser kor Jesus kjempar og lid. Likevel kan eg ikkje hjelpe han. Eg kan berre auke den børa han ber av synd og skuld. Eg høyrer kor hardt det kling når eg ropar det ut, men eg kan ikkje anna enn å be på langfredag:
"-Drikk begeret tomt for meg, Jesus!" 
I Getsemane-hagen høyrer vi meir om Jesu kamp. Han sveitta blod. Han kom i dødsangst. 


Tydelegare kan det vel ikkje gjerast, kor tungt det gjekk inn på vår Herre og Meister, det oppdraget han hadde fått frå sin Far. Han visste så vel kva dei skulle gjere med han. Han visste så vel kva for bør han måtte bere.
Han sveitta blod.
I dødsangsten vart bønene hans endå meir inderlege..
Enno har ikkje langfredagsdramaet for alvor starta. Likevel er det eit makelaust drama som utspelar seg i Getsemane òg. Med eit inderleg medvit førebur Jesus seg til sjølve krossfestinga. Og når han sveitta blod på førehand, då kan vi berre ane korleis det kjendest for han nå det verkelege alvoret tok til.

Jesus kjempar, allereie før det brakar laus. I dødsangst og med blodut sveitte.

Men eg?
Eg  ser på Jesu kamp med kjøleg og nøktern avstand. Det vert omtrent som å sjå eit TV-program i reprise.
Eller kanskje meir – som å betrakte vald og bombing og djevelskap mot kristne i Egypt på TV. Også det er langt unna. Eg vert opprørt, men angår det meg? Det at trussøsken vert bomba i hel?
Kanskje angår det meg meir at terroren får eit ansikt i Stockholm, men heller ikkje det vekkjer meg heilt.
Det er liksom som om vi kjenner innhaldet så altfor godt. Sveitten vert ikkje løyst framfor ein slik dag som i dag. I staden for å kjempe med, i staden for å engasjere meg, i staden for å gå inn i bøn og faste, i medlidande meditasjon, så har eg sove godt i natt.
På same måte som Jesu læresveinar som også sovna medan Jesus kjempa sin livs bønekamp. Eg søv i møte med vondskap. Eg reiser meg ikkje opp nå dei kjem for å ta til fange. Dei som flykta til oss for å sleppe unna.
Jesus var i dødsangst fordi han var dømd til å bere mine synder.
Min angst går meir på kva andre menneske meiner om meg, enn på kva Gud meiner om meg, og korleis Gud vil døme meg på den yttarste dagen.
Difor går eg lettbeint til kyrkje på langfredag, endå knea skulle skolve og føtene vakla og eg skulle ha bada i sveitte under ei bør av skuld. Ei skuldebør som eg får hjelp til å bere, men eg er nesten for sløv til å takke for det.

Jesus sa:
"-Gråt ikkje over meg, men gråt over dykk sjølve og borna dykkar"

Jesus var alt dømd. Han var dømd som ein uskuldig av ein hjelpelaus og feig dommar. Han var dømd for noko han aldri hadde gjort. Men det var ikkje berre Pilatus som hadde dømd Jesus. Også Gud hadde dømd han. For Gud hadde lagt all verda sine synder på Jesus. Mine inkludert. Og dine. Det var dette han vart dømd for.
Og på vegen til rettarstaden, på vegen til Golgata, så ynskte ikkje Jesus medynk for sin eigen del. Han tenkte på dei han skulle døy for. Det var dei det var grunn til å gråte over.
"-gråt over dykk sjølve og borna dykkar."

Men har eg tårer?
Har eg tårer for syndene mine? Skjelv eg for mine borns frelse?
Langfredagen er ein dag til å gråte. Det er ein dag til å sørgje. For i dag vert det vonde i verda sett i sentrum. Alt det vonde, og alle konsekvensar av vondskap og synd er lagt på Jesus når han er på veg mot krossen.
For nokre dagar sidan vart tårer sett i sentrum for truande over heile verda. Det forferdelege hende midt under to gudstenester i Egypt. Etter bombene sa biskopen deira, biskop Thomas i den koptisk-ortodokse kyrkja dette i følgje VL tirsdag i denne veka: : «Vi ber krossen i smerte og tårer. Men vi er ikkje redde. Vi stolar på Gud og har ei sterk tru»


Det er grunn til å gråte i fortviling over vondskapen; over at det verkeleg var naudsynt for Jesus å døy som ein ussel forbrytar endå han var den einaste fullkomne og syndfrie som har levd.
Og vi skulle hatt tårer også fordi vi er ein del av alt det vonde. Og vi har bore synda vidare til borna våre. Dei er smitta av same sjukdom som vi. Ein dødeleg sjukdom som heiter synd, og som ingen andre enn Jesus kan kurere.
"-gråt over dykk sjølve og borna dykkar." 
Jesus sa:
"-Far, tilgjev dei, for dei veit ikkje kva dei gjer." 
Medan hammarslaga gav ekko på Golgata, makta Jesus å sende ei bøn om tilgjeving for sine bødlar opp til Gud Fader. Tvers igjennom smerte og hjelpeløyse, ber den allmektige til Gud. Han legg allmakta av seg. Han let Gud forlate seg. Han skal døy. Men han døyr med kjærleik også til sine verste fiendar. Ikkje ein gong dei som mishandla han og torturerte han til døden er unnateke hans kjærleik.

Og medan eg høyrer om Jesu kjærlege bøn, høyrer eg at mi eiga stemme blandar seg i eit kor på tribunen: Eg er med dei som står og ser på krossfestinga og som tek del med ivrige rop: Krossfest. Krossfest.
Kanskje finst det også ein hemntanke retta mot dei som har demonstrert vondskap på line med dei som i si tid fekk Jesus dømd. Kanskje tenkjer også eg: «Krossfest dei»
Men midt i mine svikefulle rop skjønar eg kva som føregår.
Eg les bispeorda frå Egypt:
«-Det er lett å bli fylt av hat når man blir angrepet. Vi kan ikke fornekte at noen terrorister bekjenner seg til onde makter og ønsker å gjøre ondt i verden, men vi må stå fast på det kristne budskapet om nestekjærlighet, og holde våre hjerter varme.»[1]
På krossen langfredag heng han som kan tilgje meg. Her er han som ber for mi frelse.
Eg stig ut av folkehopen. Eg teier med mine krossfest-rop.
Med eit ordlaust sukk ber eg til Frelsaren:
"-Far, tilgjev meg. Eg veit kva eg har gjort!" 
Jesus seier:
"-I dag skal du vera med meg i paradis."
Røvaren på krossen bad ikkje om så mykje. Han bad om ein vennleg tanke når Jesus kom i sitt rike. Røvaren hadde innsett si skuld. Han visste at han hadde fått ein fortent dødsdom. Men han hadde ikkje forstått at Jesus hadde ufortent nåde og tilgjeving å gje.
At krossfestinga vart vegen til frelse for denne røvaren, kunne ingen tenkje. Men slik vart det.
Og dette gjev meg von.
"Far tilgjev meg.." bed eg. 
Eg høyrer Jesu stemme som kjempar sin siste dødskamp:
"-I dag skal du vera med meg i paradis ". 

Eg forstår ikkje at det er mogeleg. Men eg retter ut handa og tek tak i ei blodig og naglemerka hand. Det er denne handa som skal føre meg frelst gjennom dommen. Han døydde for mi skuld. Eg fattar i paradis det ikkje. Men med ei trassig tru held eg fast i handa. Ein syndar på veg til Paradis.

Jesus sa:
"-Far, i dine hender gjev eg mi ånd!
Frelsarverket var fullført. Syndene var sona. Alt kunne kvile i Gud Faders hand.

Der, i Gud Faders hand, legg også eg på langfredag meg sjølv, mi skuld og mine synder.

                                                     Det er fullført!



                                                          AMEN!



[1] VL 11.04.2017

mandag 13. mars 2017

La oss be


Fastegudsteneste/Forbønsgudsteneste.
Åsane gamle kirke 08.03.2017
Salme 25, 4-7: Herre, la meg kjenne dine veier.
Lær meg dine stier! La meg få vandre i din sannhet, lær meg, for du er Gud, min frelser!
Til deg setter jeg alltid mitt håp.
Herre, tenk på din barmhjertighet og kjærlighet, som er fra evig tid.
Tenk ikke på min ungdoms feiltrinn og synder!
Tenk på meg i din miskunn, Herre, for du er god.
Oh Lord, won’t you buy me a Mercedes Benz? Slik ba Janet Joplin i sin berømte låt frå 1971.Gud, vil du gje meg ein Mercedes Benz – er det slik nordmenn ber?  Er våre bøner framfor alt retta inn mot det materielle? Mot at Gud må syte for rikdom, velstand og velferd. Ber vi framfor alt for meg og mitt og mine?
Tja – kanskje skjer det? Kanskje er det ein del av oss som ofte, eller i alle fall innimellom, ber på denne måten. Vi er vel neppe så frimodige at vi tør å følgje Janet Joplin fullt ut som også ba Gud om at han måtte gje han ein skikkeleg kveld på byen. Men skal eg våge å vere ærleg, så har eg sjølv sukka til Gud når det kneip som aller mest i avgjerande kampar på Brann Stadion. Og då var det aldri Viking eller Rosenborg eg hadde i tankane.
I kveld skal vi be. Men eg har vanskeleg for å tenkje at vi som kjem saman no, gjer det for å be om ny bil eller finare hus eller om å vinne i Lotto.
Mange av oss har likevel ytterst personlege saker vi vil be om.

Eit av dei fremste bøneemner vi veit om, har med helsa vår å gjere. Vi kjenner på sjukdom som plagar oss. Vi er redde for alvorleg sjukdom som kan truge framtid og liv. Eller vi har ein av våre som vi er aller mest glad i som er ramma av sjukdom. Vi er redde. Vi ropar til Gud: Herre hjelp!
Slik var det også mange gonger i det som var Jesus sin kvardag i dei åra han gjekk rundt og lækte sjuke. For det var faktisk ei av hovudoppgåve han hadde. Jesus heldt store talar. Han gjorde ulike under. Svært mange var lækjedomsunder. Og framfor alt – Jesus kjempa mot døden og vann.Vi les om att og om att i NT korleis folk kom til han med plagene sine. Og korleis han ofte svara på dei ved at han rette ut hendene sine og lækte. Han tala orda sine og sette fri menneske som var bundne  på ulike vis.
Difor skal også vi med stort frimot kome til Gud og be til han. Eller som det stod i tekstordet vi las ved inngangen til gudstenesta: La oss derfor frimodig tre fram for nådens trone, så vi kan finne barmhjertighet og finne nåde som gir hjelp i rette tid. (Hebr 4,16)Har du noko som er tungt å bere, skal du med veldig stort frimot få leggje det av deg i kyrkja denne kvelden.
Du skal også vite at vi som er her som kyrkja sine tenarar, prestane og diakonen, vi har store fullmakter til å gå inn i forbønnstenesta for deg. I Jak 5,13-15 les vi:
Er det noen blant dere som lider? Da skal han be. Er noen glade til sinns? Da skal han synge lovsanger. Er noen blant dere syke? Han skal kalle til seg menighetens eldste, og de skal be over ham og salve ham med olje i Herrens navn. Da skal troens bønn redde den syke, og Herren skal reise ham opp.
Vi kunne sagt mykje om dette skriftavsnittet. Om å be når ein lir.
Om å syngje lovsong når ein er glad til sinns.
Om å søkje forbøn hjå dei eldste i kyrkjelyden når ein er sjuk. Vi kan ikkje seie alt nett no. Men eg vil minne om at ein del av dette skal vi praktisere her i kveld. Og eg minner òg om at har du sjukdom som plagar deg, så går det an å oppsøkje prest eller diakon, heilt i det stille, og be om samtale, forbøn, gjerne også om å verte salva. Vi praktiserer dette, men vi gjer det i det stille. Vi står ikkje på parkeringsplassen i Åsane senter og ropar det ut.
Vi gjer som ordet seier: Er noen blant dere syke? Han skal kalle til seg menighetens eldste, og de skal be over ham og salve ham.
Forbøn for sjukdom er kjent. Men vi har også lov å be om andre ting i livet som er vanskeleg. Familieproblem. Samlivsproblem. Viktige vegval i livet. Be – seier Jesus. Du kan be sjølv. Eller du kan gå til ein medkristen og fortelje di naud slik at de kan be, fleire i lag
Samstundes er det også ting vi treng å minne kvarandre om når det gjeld bøn.
Først og fremst dette: Gud høyrer. Gud svarar. Men Gud treng ikkje alltid å svare i samsvar med det vi har fremst på vår ynskjeliste.
Eg trur at Gud høyrer ei bøn om at han må gje oss ny bil. Men eg er sterkt tvilande på at han svarar med eit rungande ja. Nei er også eit svar.
Men det å forstå at Gud ikkje svarar slik vi synest det er fornuftig, det er ei vanskeleg lekse å lære. Det med å få nei når ein ber om ein Mercedes, er ikkje problem for trua eller for teologien.

Men foreldra som ropar til Gud om at barnet deira må få leve, men som likevel endar opp med ansvar for å stelle ei barnegrav på kyrkjegarden, dei har langt større grunn til å tvile og til å fortvile: Kvifor, Gud?
I dag har vi ein andaktstekst frå salme 25: Herre, la meg kjenne dine veier. Lær meg dine stier!
La meg få vandre i din sannhet, lær meg, for du er Gud, min frelser! Til deg setter jeg alltid mitt håp.
Å gå på ei gudsteneste som dette, ei forbønsgudsteneste, er sjølvsagt ein anledning til sjølv å be. Til å be om kyrkja si forbøn. Til å glede seg over at nokon tek deg inn under forbøna si velsigning når hender vert lagt på hovudet ditt. Men ei slik gudsteneste er også å stige inn i det kristne klasserommet som kyrkja også kan vere. Der vi skal lære litt.  Der vi skal våge å be Gud om å lære oss. Lære å kjenne hans vegar! Lære å gå på hans stigar.
Dette er utfordrande. For vi er så hjelpelaust instilte på at vi sjølve veit best.
Det er så lett å prøve å ta dirigentstokken og forvente at Gud skal spele opp etter mine notar.
Vi vil at Gud skal spele ei rolle i eit manus som er skrive av meg.

Før vi snart skal gå over til å be i denne gudstenesta, før vi inviterer deg til personeleg forbøn, vil eg leggje inn over deg at du i ditt stille indre vågar å be slik salmisten viser oss: Herre, la meg kjenne dine veier. Lær meg dine stier!
Samstundes vil eg gje deg stort frimot til å søkje forbøn. Kjenner du på at du er lite verdig til å be Gud om å hjelpe i det som livet så langt har gjeve deg av motbakke eller vanskelege avgjerder, så vit i alle fall at slik tenkjer ikkje Gud.
I salmen vi har lese som preiketekst er dette uttrykt i ei tillitsfull bøn som du også kan gjere til di bøn når du bur deg på resten av det vi er samla om i kveld.
For vi har lese desse orda:
Tenk ikke på min ungdoms feiltrinn og synder!
Tenk på meg i din miskunn, Herre, for du er god.
Vi skal be i dag. Be om alt som ligg oss på hjarte, same kva fasong og farge det har. Bønene våre har vi lov å vente svar på. Ikkje nødvendigvis slik vi forestiller oss at svaret skulle vere. Men svar som vi får når Gud har fått undervise oss om sine vegar. Vist oss kvar vi går på hans stigar.Og mest av alt: Gud høyer og ser både deg og meg i si miskunn. For han er god!Nokon større har vi ikkje å kome fram for.
AMEN